Mijn eerste gepubliceerde en grote artikel in Stads Magazine! Het mooiste is het om het in het blad zelf te lezen, maar de volledige (online) tekst vind je ook hier. De originele illustraties zijn gemaakt door Christine Bornfeld.

Ook dank aan imker Joost Clevis en Patricia Rehe van Studio Braaf.

 

Ik ben op weg naar Nijmegen, naar Brouwerij Oersoep. Ik heb daar met een imker afgesproken om meer te weten te komen over bijen. Mijn navigatiesysteem heeft het weer eens mis. Ik sta een paar honderd meter verder geparkeerd en moet dus een stukje over een dijk lopen. Met mijn hoofd al bij het gesprek, zie ik opeens prachtige kunst op een doodgewone muur. Zonder arbeid geen honing staat er. Het werk blijkt van street artist Fred de Imker. Echte naam onbekend. Op zijn Facebookpagina staat alleen dat hij in Nijmegen woont, uit Vladivostok komt en dat hij Fries spreekt. Gefascineerd loop ik verder.

De brouwerij is gevestigd in de oude Honigfabriek. Het is er precies goed. Nieuwe elementen zijn als een eerbetoon aan de oude luister van de fabriek. Tegenover mij zit de imker. Het is geen oudere, wat wereldvreemde man. Ik zie een vrolijke jongeman van 37 -met honkbalpet- die heel enthousiast vertelt over zijn passie voor bijen.

 

Zijn naam is Joost Clevis. Voordat hij imker werd, heeft hij wiskunde gestudeerd, was hij leraar en uitbater van een horecazaak in Nijmegen. Een paar jaar geleden zag hij een documentaire: More than Honey. Die dag begon zijn liefde voor bijen. Hij is nu zo gegrepen door honingbijen, dat hij een vaste baan heeft opgezegd om zich volledig in te kunnen zetten voor het belang van bijen.

Volgens Joost weten we nu meer over bijen dan 10 jaar geleden. Door nieuwe technologieën kunnen we meer en betere data verzamelen. Zo is het bijvoorbeeld mogelijk een gps-zendertje op een bij te bevestigen. De bij heeft hier zelf geen last van.

 

Joost maakt deel uit van de stadimkers van Nijmegen. Samen hebben ze drie simpele doelen: Ze willen meer bijen, meer bloemen en meer bewustwording over het belang van bijen.

Bijen bestaan al meer dan 50 miljoen jaar, maar worden nu pas (echt) in hun bestaan bedreigd. We weten vaak wel dat ze bedreigd worden en dat ze belangrijk voor mensen zijn. Maar, eerlijk gezegd: waarom moet ons dat interesseren? Het is vast heel erg, maar er zijn wel belangrijkere dingen, toch? Na het schrijven van dit artikel denk ik daar wel anders over.

Bijen blijken veel interessanter dan ik dacht en- met maar kleine hersenen- toch enorm ontwikkeld. Die door mensen gemaakte TomTom die het bij mij niet goed deed? Bijen hebben zulke problemen niet. Ze komen uit een ei met een fantastische en feilloze bps (bee positioning system).

Bovenop het Stadhuis van Nijmegen staan bijenkasten van het project Stadsbijen. In één kast, met één kolonie, wonen gemiddeld zo’n 50.000 bijen. De koningin, de moer, legt eitjes. Elke dag. Meer dan duizend eitjes per dag. Onbevruchte eitjes worden darren. Die hebben volgens Joost 100% hetzelfde DNA als de koningin. Ze hebben alleen een moeder. Geen vader…Mijn verbeelding vliegt ver bij me vandaan als ik dat hoor.

 

Bevruchte eitjes worden werksters. Een werkster bouwt kamers, maakt schoon, voedt de larven, bewaakt de kolonie en houdt deze met haar vleugels koel. Pas als ze dat allemaal gedaan heeft, haalt ze eten.

Ze vliegt -met in de verte de Waalbrug- over die brede rivier, waar alle boten door het water ploegen op weg naar wie-weet-waar. Maar deze kieskeurige dame heeft daar geen aandacht voor. Ze is op zoek naar de beste nectar. Als ze precies de juiste bloemen gevonden heeft, gaat ze dezelfde weg terug naar het Stadhuis. Thuis aangekomen, doet ze midden tussen alle andere bijen een dansje, de bijenwals.

 

 

Ze draait achtjes en trilt met haar lijf. Door die bewegingen en het trillen, kunnen andere bijen met behulp van herkenningspunten, precies de weg vinden naar dat ene bloemenveldje. Andere bijen doen het dansje na. Als er genoeg bijen precies hetzelfde dansje doen, weten ze waar de bloemen zijn en gaan ze de nectar halen. Van de nectar maken ze honing. De honing dient als voedsel. De werksters worden door al dit harde werk niet zo oud. Ze leven in de zomer maar ongeveer 4 weken, maar ze kunnen tevreden zijn over hun productieve leven.

 

En de mannetjes? De darren? Die doen de hele dag eigenlijk niks. Hun enige taak is het om te wachten tot ze – in de bruidsvlucht- mogen proberen te paren met de koningin. Daarna gaan ze dood. Tsja.

 

Het voordeel van bijen in de stad is, dat in de stad minder bestrijdingsmiddelen voorkomen en dat de stadsbijen meer verschillende bloemen kunnen vinden, waardoor ze gezonder blijven. In de stad kunnen bijen altijd wel voedsel vinden. Maar ook daar hebben ze het moeilijk. Joost vertelt dat in sommige jaren ongeveer de helft van alle bijen sterft.

 

De taak van de imkers is vooral om de bijen gezond te houden. Op hun to-do-lijst staan dan ook dingen als: controleren of de koningin voldoende eitjes legt en of er voldoende voedsel binnengebracht wordt. Het schoonmaken van de kast en het verwijderen van schimmels of andere insecten horen er ook bij. Het meeste werk wordt toch door de bijen zelf gedaan. Belangrijke oorzaken van bijensterfte zijn de ziekmakende varroamijt, te weinig gevarieerd voedsel en pesticiden.

 

Ze was nog met zoveel enthousiasme naar de bloemenwei gevlogen. Het was een warme dag. De zon stond hoog aan de hemel te branden en ze wist door het dansen waar de nectar te vinden was. Het was moeilijk om nog goede bloemen te vinden. Ze moest er ver voor vliegen, over grote velden met dezelfde planten, waar voor haar volk niks te vinden was.

 

 

Deze bloemenzee was wel geweldig. Er stond veel wilde Marjolein en wilde Tijm, maar ook bijvoorbeeld Ezelsoor. Het was een schatkamer vol nectar. Alles ging goed, maar op de terugweg gebeurde er iets geks. Ze was de weg kwijt. De zon scheen nog altijd en er was slechts een zacht briesje, maar ze voelde zich niet meer sterk. Er was iets mis, helemaal mis. Het werd plotseling donker en koud…. Ze wilde niet opgeven. Ze mocht niet opgeven. Blind en verward vloog ze de verkeerde kant op…

Veel bijen komen om door pesticiden. In bestrijdingsmiddelen zitten zogenaamde neonicotinoïden. Deze stoffen, verwant aan nicotine, komen in pollen en nectar terecht. Bijen worden eraan blootgesteld als een plant in bloei staat. Ze kunnen dan vaak de weg naar huis niet meer vinden.

 

Je kunt een bijenvolk zien als een orgaan, vertelt Joost en een bij is als het ware een cel. Een zieke werkster zal expres niet terugkeren naar het volk, omdat het daarmee anderen in gevaar brengt. Ik merk tijdens het gesprek, dat ik steeds meer van die beestjes wil weten. Joost is een goed verhalenverteller.

Einstein zou eens gezegd hebben: Als bijen verdwijnen, volgt de mensheid binnen een paar jaar. Niemand weet of dit helemaal klopt, maar feit is wel, dat wij voor een belangrijk deel van onze voedselvoorziening afhankelijk zijn van bestuiving door bijen. Het resultaat van massale bijensterfte: lege schappen in de supermarkt. We zouden veel minder soorten groente en fruit hebben. Wereldwijd zouden voedselprijzen stijgen en er zou zelfs (meer) honger ontstaan.

Er is volgens Joost een provincie in China, waar alle bijen zijn uitgeroeid door pesticiden. Nu moeten ze daar massaal elk bloemetje met de hand bestuiven. Iedereen moet meehelpen, gewapend met een zakje stuifmeel en een kwastje met kippenveren.

 

Tips van Joost om een omgeving te creëren waar bijenvolken kunnen bloeien:


-Creëer meer bloemrijke plekken voor bijen op je balkon of in je achtertuin.
-Maak eens een bijenhotel. Dit is ook leuk om met kinderen te doen. Bijen hebben een slecht imago, maar ze zullen je niks doen (ze gaan dood als ze je steken, dus dat willen ze zelf ook liever niet).
-Koop lokale honing bij een imker (en niet in de supermarkt). Dit is lekker, gezond en goed tegen hooikoorts.

Nijmegen mag zich in 2018 door de vele duurzame projecten European Green Capital noemen, de duurzaamste stad van Europa. De inspanningen van Joost en andere imkers voor de bijen, passen hierin natuurlijk perfect. Joost werkt onder andere voor Stadsbijen, een project van Iriszorg: Voor 1000 euro kunnen bedrijven drie jaar lang een kast sponsoren. In ruil voor sponsoring ontvangen de bedrijven een deel van de honingopbrengst. Zie voor meer informatie over projecten waar Joost aan meewerkt: Stadsbijen.nl en Citybeez.nl.

 

Het is tijd om te gaan. Zonder TomTom, maar met het richtingsgevoel van een bij, keer ik geïnspireerd huiswaarts.

 

tekst Michiel Boland, originele illustraties Christine Bornfeld. Voor Stads Magazine van Studio Braaf.

 

Naar home